Od 8 lipca 2026 roku Państwowa Inspekcja Pracy ma nowe narzędzie do walki z fikcyjnym samozatrudnieniem. Jeśli inspektor uzna, że umowa B2B albo zlecenie w rzeczywistości maskuje etat – stałe godziny, podległość służbowa, brak samodzielności biznesowej – najpierw wydaje polecenie: wezwanie do zawarcia umowy o pracę. Gdy pracodawca go nie wykona, okręgowy inspektor pracy może wydać decyzję administracyjną stwierdzającą, że stosunek pracy istnieje. Obu stronom przysługuje odwołanie do sądu pracy w ciągu 30 dni – brzmi to jak rozsądna, wyważona procedura.
Diabeł tkwi jednak w jednym zdaniu, które przewija się przez wszystkie oficjalne wyjaśnienia reformy: decyzja PIP działa wyłącznie „na przyszłość”. Stosunek pracy powstaje dopiero z dniem wydania decyzji – nie wcześniej. Innymi słowy, jeśli ktoś pracował na fikcyjnym B2B przez pięć lat, to dla samej PIP i dla relacji pracownik-pracodawca liczy się wyłącznie dzień, w którym inspektor podpisał papier.
Tyle że ZUS i urząd skarbowy w ogóle nie muszą czekać na PIP. Działają na podstawie własnych, niezależnych przepisów i mogą – z urzędu, samodzielnie oceniając faktyczny charakter współpracy – domagać się zaległych składek i podatków za maksymalnie pięć lat wstecz. Zupełnie niezależnie od tego, czy PIP kiedykolwiek wyda swoją decyzję, i niezależnie od jej treści.
W praktyce oznacza to, że państwo może w tej samej sprawie mówić dwoma głosami naraz: PIP mówi „od dziś to etat, wcześniej nic się nie stało”, a ZUS i skarbówka – „a nam należy się pięć lat zaległych składek i podatków, bo dla nas to był etat od dawna”. Przedsiębiorca dostaje więc jednocześnie łagodną, przyszłościową decyzję od jednego urzędu i wieloletni rachunek od dwóch pozostałych – za dokładnie to samo.
Reforma miała chronić pracowników przed wypychaniem na fikcyjne umowy cywilnoprawne. I rzeczywiście może to robić – ale przy okazji pokazuje, że polskie urzędy potrafią stosować dwie zupełnie różne miary czasu do jednego i tego samego stanu faktycznego, w zależności od tego, czy chodzi o prawa pracownika, czy o wpływy do budżetu.
Źródło: https://www.gov.pl/web/rodzina/reforma-panstwowej-inspekcji-pracy