Prywatne i rodzinne groby weteranów walk o wolność i niepodległość można od około ośmiu lat oznaczać biało-czerwonymi tabliczkami i wpisywać do rejestru Instytutu Pamięci Narodowej. Baza liczy już ponad 14,5 tys. grobów, a IPN szacuje, że docelowo będzie ich co najmniej 200 tys. Obejmuje uczestników powstań, wojen i konspiracji od 1768 do 1963 roku.
Jest tylko jeden szczegół: wpis do rejestru nie chroni grobu przed likwidacją, jeśli rodzina przez lata nie opłaca miejsca na cmentarzu. Ustawa z 2018 roku nie przewiduje dla takich mogił wyjątku, więc stosuje się ogólne zasady ustawy cmentarnej z 1959 roku.
Przykład podany w źródle: żołnierz spod Monte Cassino pochowany na wrocławskim Cmentarzu Grabiszyńskim. Jego ceglany grób został wskazany do likwidacji. Wpis w rejestrze niczego nie zmienił, uratowało go dopiero to, że IPN odnowił mogiłę i sam zapłacił opłatę, co przedłużyło jej istnienie co najmniej do 2046 roku.
Petycję o zmianę przepisów złożył warszawski prawnik, a sejmowa Komisja do Spraw Petycji poparła ją i wystosowała dezyderat do premiera. Postulat: wprost zakazać likwidacji grobów z rejestru IPN i wprowadzić odpowiedzialność karną.
Odpowiedź Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, według źródła, była wymijająca. Zmiana żadnej z ustaw nie leży w kompetencjach resortu, a to IPN powinien ocenić, czy przepisy trzeba poprawiać. Zapowiedzi prac legislacyjnych ani terminu nie podano. Zapowiadana nowelizacja ustawy cmentarnej, jak ocenia autor źródła, nie daje takim grobom szczególnej ochrony.
Państwo zadbało więc o tabliczkę, rejestr i bazę liczącą tysiące nazwisk. Zapomniało tylko o ochronie przed czymś tak prozaicznym jak zaległa opłata.
Źródło: