Pani Aldona przez 19 lat odprowadzała składki na ubezpieczenie społeczne od wynagrodzenia, jakie otrzymywała, pracując na etacie we własnej spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Firma miała dwóch wspólników, była tak zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym i tak funkcjonowała przez blisko dwie dekady. Po latach ZUS zdecydował, że wszystkie te składki nigdy nie powinny były zostać opłacone – bo pani Aldona nigdy nie powinna była podlegać ubezpieczeniom.
Powodem jest konstrukcja prawna, której na próżno szukać w jakiejkolwiek ustawie: „wspólnik iluzoryczny”. Jeśli zdaniem ZUS-u albo sądu udział jednego ze wspólników dwuosobowej spółki jest „iluzoryczny” – bo na przykład drugi wspólnik ma tylko symboliczny procent udziałów – to spółkę, mimo wpisu w KRS jako dwuosobową, traktuje się na potrzeby ubezpieczeń społecznych jak jednoosobową. A skoro tak, to „niemal jedyny” wspólnik nigdy nie mógł być zatrudniony na etacie we własnej firmie i nigdy nie podlegał ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu ani wypadkowemu – niezależnie od tego, ile lat płacił składki i ile razy ZUS te składki przyjął bez zastrzeżeń.
Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek podkreśla, że taka konstrukcja nie wynika z decyzji ustawodawcy, lecz jest wytworem samej praktyki stosowania prawa – a to narusza konstytucyjną zasadę zaufania obywateli do państwa. Sytuację pogarsza zmiana z 2022 roku, która ograniczyła możliwość korekty dokumentów rozliczeniowych do pięciu lat wstecz – co w praktyce odbiera obywatelom szansę na odzyskanie nienależnie pobranych przez ZUS składek sprzed tego okresu.
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przyznało w styczniu 2026 roku, że problem dostrzega, i zapowiedziało przygotowanie regulacji, która miałaby temu przeciwdziałać. Pół roku później, w czerwcu 2026 roku, RPO musiał wysłać kolejne pismo z pytaniem, na jakim etapie są te prace i kiedy się zakończą. Odpowiedzi wciąż brak – a przedsiębiorcy prowadzący dwuosobowe spółki z o.o. nadal nie mają pewności, czy za rok, pięć czy dwadzieścia lat ktoś nie uzna ich wspólnika za „iluzorycznego”.
Źródło: [Sprawa przepadku składek obywateli w ZUS. Kolejne pismo do MRPiPS – Rzecznik Praw Obywatelskich]
https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-zus-przepadek-skladek-obywateli-mrpips-odpowiedz-kolejne